Spiegel der Zeevaert 1584 - 1585

De Enkhuizer stuurman Lucas Janszoon Waghenaer (ca. 1533-1606) voltooide omstreeks 1580 de 23 kaarten voor het eerste deel van zijn Spieghel der zeevaerdt. Aangezien er nooit aanwijzingen zijn gevonden dat hij ze heeft gekopieerd van bestaande bronnen, neemt men aan dat hij ze ten dele heeft gemaakt uitgaande van zijn eigen waarnemingen als stuurman en dat voor het overige zijn grote ervaring in praktische navigatietechnieken eraan ten grondslag ligt. De tekst is gebaseerd op de traditionele zestiende-eeuwse zeemansgidsen, maar de kaarten vormen een geheel nieuw element, dat dit boek tot 's werelds eerste gedrukte zeeatlas maakt. Zowel voor de Nederlandse, Franse, Duitse en Engelse zeevaarders, als voor hun Spaanse en Portugese collega's was het tot ver in de zeventiende eeuw een onmisbaar hulpmiddel bij het navigeren langs de Europese kusten. Ook het folioformaat is een innovatie ten opzichte van het tot dan voor deze categorie gebruikelijke oblongformaat. De platen werden gegraveerd door Baptist en Johannes Deutecom, die de betrekkelijk simpele originelen transformeerden tot de fraaiste kaarten uit die periode.

In het eerste deel wordt de portolaan kaart van Europa en het westelijk deel van Noord-Afrika gevolgd door 22 detailkaarten van delen van de Europese kust tussen de zuidpunt van het eiland Texel en Cadiz. Het een jaar later verschenen tweede deel bevat de kaarten van de kusten ten noorden van Texel. Alle kaarten hebben een schaal van 1 op 370.000. Lengte- en breedtegraden ontbreken. De kaarten, die ondanks de op detailpunten vereenvoudigde weergave van de kustlijn zeer duidelijk zijn, vermelden de resultaten van de dieptepeilingen, de loop van de vaargeulen, de bakens en de overige herkenningstekens als kerktorens en huizen die vanuit zee zichtbaar zijn. Ook de op alle kaarten aanwezige zeemonsters en tot in de details nauwkeurig afgebeelde schepen dragen bij tot het uiteindelijke, even levendige als functionele resultaat.

 

Caerte der Noordt custe van Engelandt
Caerte ofte zee custen van Pruijssen
Caerte van den Beldt
Custe van Noorweghen met dat Landt
Custe van Noorweghen tussen der Noess
Custen van een deel van Denemarken
De zeekuste Rontomme Oesel
Deel van Scotlandt van Bambourg
Die Custe van Lijfflandt
Het wterste ofte Oosterste deel van de Oster zee
Kuste vant Landt te Noortoosten
Ludtlandt 2
Lutlandt
Zee Caerte van de Custe van Lijfflandt
Zee Caerte van de Sondt
Zee Caerte vande Noordtcuste van Engelandt
Zee Custen tusschen Dovere ende
Zee Custen van Engelandt
Zee custe van Sweeden
Zee custe vant Landt van Pomeren
ZeeCuste van Mekelenborch
Zeecusten van Eijderste, Dithmers
Zeecusten van Oost Vrieslandt
Chartae Normandiae
Custen van Vlanderen
De Vermaerde Canael
Titel
Tvlie en Tmaersdiep
Univerae Europae
Zee Caerte van Engelants Eijndt
Zee Caerte van Portugal
Zee Caerte van Portugal 2
ZeeCuste met de Eijlanden van Bretaignen
ZeeCuste van tLandt van Poictou
ZeeCusten van Acason ende Biscaien
ZeeCusten van Andaluzien
ZeeCusten van Biscaijen
ZeeCusten van Biscaijen 2
ZeeCusten van Bretaignen
ZeeCusten van Engelandt
ZeeCusten van Engelandt 2
ZeeCusten van Galissien
ZeeCusten van Galissien 2
ZeeCusten van Galissien 3
ZeeCusten vant Landt van Argarbe
ZeeKaerte van Bretaignen
Zeeusche eilanden